Stel dat Ada aan het spelen is met een autootje en een andere agent gebiedt haar daarmee te stoppen. Hierdoor wordt een aantal concepten actief, corresponderend met de inhoud: het is hier en nu gewenst dat ik stop met spelen. Deze inhoud krijgt een hoge activatie door de hoge basisactivatie van de concepten: ik, hier en nu en gewenst. Misschien ziet Ada nu maar een handelingsmogelijkheid: stoppen met spelen.

Als Ada echter normen en waarden heeft ontwikkeld of overgenomen van anderen, dan zou er vervolgens echter nog een cluster concepten actief kunnen worden, bijv. corresponderend met de inhoud: ik word (door dit gebod) hier en nu belemmerd in mijn vrijheid en dat is ongewenst. Ze zal dan meer handelingsmogelijkheden zien, waarvan ze er een zal uitvoeren – overigens zonder dat ze daar bewust voor hoeft hebben gekozen. Als ze nu stopt met spelen, kan het zijn dat de gedachte dat ze in haar vrijheid is belemmerd door de ander nog lange tijd actief blijft. Dan doet ze dus wel wat haar gevraagd is, maar niet zonder mokken.

Stel dat Ada ziet dat een kind in een kinderstoel zijn koekje laat vallen en het zelf niet kan oppakken. Bij Ada worden nu bijna dezelfde elementen actief als wanneer ze dat kind zelf was, waardoor ze begrijpt wat er gewenst is, namelijk dat het kind zijn koekje terugkrijgt. Doordat Ada weet wat gewenst is, komt vanzelf de gedachte op aan de handelingen die zij kan uitvoeren om deze situatie te verwezenlijken. Als er geen handeling is met een hogere prioriteit, zal ze het koekje dan ook gaan pakken en geven aan het kind.

In beide gevallen gedraagt Ada zich zoals een mens zich zou kunnen gedragen. Ze doet dit bovendien op grond van dezelfde al dan niet bewuste overwegingen die ook een mens zou kunnen hebben. Je zou kunnen zeggen dat ze net zo bewust, emotioneel en sociaal kan zijn als mensen. Je zou ook kunnen zeggen dat mensen net machines zijn en dat alles wat we doen automatisch gebeurt – zij het vaak wel bewust. (Lamettrie)

raising ada (3) is a post from Wat is echt?.

Moet een machine om problemen net zo goed op te kunnen lossen als een mens ook net zo in elkaar zitten als een mens? Dat was de hoofdvraag van mijn onderzoek. Ik heb daarom een gedachtenexperiment gedaan. Ik heb gekeken wat een robot, Ada, allemaal zou moeten weten en kunnen om net zo slim (of dom) te worden als een mens en hoe we haar deze kennis en vaardigheden zouden kunnen geven. Het idee was om er zo achter te komen in hoeverre en hoe sensomotorische, cognitieve, talige, sociale en emotionele processen met elkaar samenhangen.

Ada zal hoe dan ook in staat moeten zijn om zelf patronen te ontdekken.

Dat was mijn antwoord op mijn eerste deelvraag. Hoeveel kennis zal er in Ada moeten of kunnen zijn voorgeprogrammeerd? Ik volgde daarbij deze deze redenering.

Mensen leren basale dingen als lopen en dingen pakken door trial and error. Het brein van mensen is actiever en plastischer dan dat van dieren. Het probeert voortdurend patronen te ontdekken. Waarschijnlijk lukt dat doordat bij dezelfde (combinatie van) prikkels steeds dezelfde (combinatie van) neuronen gaan vuren.

Mensapen missen de vrijheid die nodig is om patronen te ontdekken. Bij hen worden prikkels op een vaste manier verwerkt. Daardoor zijn ze minder slim dan wij.

De manier waarop mensen patronen herkennen lijkt veel op de manier waarop dat gebeurt in connectionistische systemen. Ook daarbij is gedrag niet voorgeprogrammeerd.

Om adequaat te kunnen reageren en handelen zal Ada naast een informatieverwerkende eenheid nog een sensorisch en een motorisch systeem moeten hebben. Ook om te kunnen leren in interactie met haar omgeving zal ze dingen moeten kunnen waarnemen en doen. Bij mensen is er veel interactie tussen de verschillende sensomotorische en cognitieve deelsystemen. De vraag is dan ook dat of je deze systemen wel kunt zien als losse modules, dan wel hoe de interactie tussen deze systemen plaats kan vinden. Om gebruik te kunnen maken van de door mensen verworven kennis zal Ada ook onze taal moeten beheersen. Ook om met ons te kunnen communiceren zal ze onze taal moeten kunnen gebruiken. De vraag hier is weer of Ada taal kan leren zonder speciaal hiervoor ontworpen module.

Sommigen menen dat mensen taal alleen kunnen leren doordat het vermogen hiertoe is aangeboren. (Chomsky) Anderen denken dat taalontwikkeling vooral een kwestie is van patroonherkenning en/of een sociaal instinct. (Tomasello) Pogingen om intelligent agents bijvoorbeeld taal te leren kunnen aanwijzingen geven over de mate waarin het betreffende vermogen modulair en/of aangeboren is.

Waarschijnlijk kan Ada een deel van haar talige kennis op een andere manier opdoen dan mensen. Dat was mijn antwoord op mijn tweede deelvraag. Hoe kan Ada gebruik (leren) maken van taal? Ik volgde daarbij deze deze redenering.

Bij mensen kunnen concepten worden opgeroepen door andere concepten. Door het principe van spreiding van activatie zullen opgeroepen concepten die niet relevant al snel hun activatie verliezen, bijv. omdat ze met minder andere actieve concepten verbonden zijn.Ook clusters van modale informatie-elementen als woorden en beelden kunnen concepten activeren – en andersom.

Bij mensen gaan er al met beweging geassocieerde neuronen vuren als ze aan deze beweging denken. Dit kan verklaren hoe het gedrag van mensen voor zo’n groot deel bepaald worden door hun ideeen. De (amodale) gedachte aan een concrete handeling is sterk geassocieerd met het (modale) programma voor deze handeling, doordat handelingen altijd vooraf zijn gegaan aan en vergezeld door de gedachte eraan. Denken aan een handeling leidt dus automatisch tot uitvoering van die handeling – tenzij een andere handelingsmogelijkheid nog meer activatie krijgt.

Als Ada’s talige kennis wordt gerepresenteerd als een netwerk van modale en amodale elementen die elkaar kunnen activeren en deactiveren, zal ook bij haar de meest relevante informatie ook het meest actief worden. Door het actief worden van de meest relevante informatie zal Ada ook adequaat kunnen handelen en reageren.

Misschien kunnen adequate handelingen ook geselecteerd, dan wel berekend worden door een systeem van productieregels. De vraag is of er een manier is voor een informatieverwerkend systeem om de meest adequate handeling te selecteren die niet neerkomt op het meer dan wel minder actief worden van met elkaar verbonden elementen.

Velen menen dat het menselijk informatieverwerkingssysteem een geheel is van automatisch werkende modules die aangestuurd worden door een niet- automatisch werkend centraal systeem. (Fodor) Een dergelijk centraal systeem lijkt wel erg op de homunculus waar we nu juist vanaf willen in onze theorieen. Daarbij zet het onderscheid tussen automatische en bewuste processen je op het verkeerde been. Een aanwijzing dat beide processen niet goed te scheiden zijn is het gegeven dat de automatische handelingen bij het besturen van een auto bewust zijn geleerd.

In een systeem waarin de elementen elkaar automatisch kunnen activeren en deactiveren is een sturende instantie hoe dan ook niet nodig. In een dergelijk systeem is nog steeds plaats voor modules, zeker aan de rand van het systeem.

Computers kunnen semantische netwerken opbouwen door patronen te ontdekken in teksten. Vaste formules en standaard reacties kunnen worden (voor)geprogrammeerd.

Mensen leren taal in interactie met andere taalgebruikers. Voor hen zijn begrippen geworteld in ervaring.

De belangrijkste concepten zal Ada slechts leren gebruiken in interactie met haar omgeving. Dit was het antwoord op mijn derde deelvraag. Over welke concepten zal Ada in ieder geval moeten beschikken?

Mensen en dieren leren doordat ze bepaalde dingen als gewenst ervaren en andere niet. Ada zal dus in ieder geval deze begrippen moeten kennen.

Mensen kunnen adequaat reageren in nieuwe situaties doordat de relevante informatie vanzelf actief wordt. Dat kan echter alleen doordat ook de relaties tussen concepten, ofwel de semantische rollen, gerepresenteerd kunnen worden. Het gaat dan om de semantische rollen als agent, object, kenmerk, handeling, doel, gevolg enz. Met behulp van deze relationele concepten zijn ook relaties tussen concepten te representeren als activeerbare elementen in een netwerk.

Apen hebben wel een theory of mind, maar deze is niet zo uitgewerkt als bij mensen. (Tomasello) Waarschijnlijk leren mensen situaties zo goed begrijpen als ze doen doordat ze de relaties tussen concepten ontdekken met de in hun taal gebruikelijke manier om deze uit te drukken. Misschien verwerven mensen concepten als agent, doel en middel ook beter dan dieren doordat bij hen dingen niet zijn aangeboren maar geleerd moeten worden door trial and error. Ze ontwikkelen de relationele concepten hoe dan ook in interactie met hun omgeving door zelf dingen te doen, andere mensen dingen te zien doen enz.

Om situaties te begrijpen zal ook Ada relationele concepten moeten ontwikkelen met een manier om deze uit te drukken. Waarschijnlijk zal haar dit alleen lukken in interactie met haar omgeving, dat wil zeggen door zelf dingen te doen, andere mensen dingen te zien doen enz.

Als Ada de concepten ontwikkelt die nodig zijn voor echt begrip, zal ze zich niet alleen van zichzelf bewust worden, maar ook emoties en betrokkenheid bij anderen gaan ervaren. Dit was mijn antwoord op de laatste deelvraag. Zal Ada kunnen of moeten beschikken over een zelf, emoties en/of een sociaal instinct?

Waarschijnlijk leidt de ontwikkeling van bovengenoemde concepten bij mensen tot de ontwikkeling van het (zelf)bewustzijn – en andersom. De belangrijkste van deze concepten spelen daarnaast een grote rol bij emotioneel en sociaal gedrag. (Rolls, Frijda) Complex emotioneel of sociaal gedrag is hoe dan ook alleen mogelijk als de situatie wordt geinterpreteerd met behulp van de relationele concepten.

Om gegeven de situatie adequaat te handelen zal ook Ada zichzelf en de ander moeten zien als een instantie met doelen, belangen en handelingsmogelijkheden. Wanneer ze zich bewust is van haar doelen, belangen en handelingsmogelijkheden kan ze ook emotioneel gedrag gaan vertonen. Belangen en doelen hebben hoe dan ook een hoge basisactivatie doordat ze geassocieerd zijn met de concepten gewenst en ongewenst.

Doordat Ada ook de ander ziet als agent, zal ze zich in deze ander gaan verplaatsen en rekening met hem proberen te houden. Als ze het gedrag van anderen herkent als gewenst, zal ze hen vervolgens gaan imiteren. Zo zou zelfs, als ze ziet en gaat begrijpen hoe die zich aan elkaar en waarschijnlijk ook aan haar hechten, hechtingsgedrag kunnen gaan vertonen. De vraag is of dat zou betekenen dat ze echt aan de ander gehecht was.

Bij menselijke hechtingsprocessen spelen de hormonen een rol die mensen aanmaken bij fysieke aanraking. Misschien gaat Ada zich ook pas echt aan anderen hechten als ze met een vergelijkbaar systeem wordt uitgerust. Een sociaal instinct voorprogrammeren in een systeem dat pas door ervaring leert te onderscheiden tussen zichzelf en anderen is moeilijk voorstelbaar. De vraag is dan ook of er bij mensen wel sprake is van een aangeboren soicaal instinct.

Bij mensen krijgen dingen de aandacht die ze verdienen door re-entrant processing. In het geval van emoties gebeurt dat door middel van lichamelijke signalen die aangeven dat er een belang is geactiveerd.

Misschien zal Ada om op deze manier haar aandacht te richten op hetgeen relevant is een vergelijkbaar deelsysteem moeten krijgen. Misschien is het ook genoeg dat doelen en belangen een hoge basisactivatie hebben. Misschien kan een agent alleen de concepten doel en belang ontwikkelen met behulp van een systeem dat hem vertelt dat iets gewenst of ongewenst is.

Een persoon wordt zich bewust van een inhoud als een cluster van modale elementen als woorden en beelden en het cluster van corresponderende amodale elementen elkaar zo actief houden dat alle andere elementen worden gedeactiveerd. Het gaat daarbij om hooguit twee met elkaar verbonden proposities. Onder de licht actieve, maar nog niet bewuste elementen bevinden zich de elementen die corresponderen met de gedachte ‘Ik denk nu X’.

Inhouden die over de bewustzijndrempel zijn gekomen krijgen daardoor een relatief hoge basisactivatie. Dit verhoogt de kans dat ze worden onthouden.

In een systeem dat beschikt over taal en een (meer dan oppervlakkige) theory of mind zal ook de tweede soort re-entrant processing optreden. Ook Ada zal dus bewustzijn ontwikkelen. Dat waarnemen, denken, voelen en doen zo met elkaar verweven zijn, is een tweede reden om aan te nemen dat Ada geen modulair systeem zal zijn.

Het ‘ontwerp’ van de mens lijkt moeilijk te verbeteren. Dat was mijn conclusie. Ik heb deze als volgt toegelicht.

Sensomotorische, cognitieve, talige, sociale en emotionele processen zullen waarschijnlijk bij alle intelligente agenten moeilijk te scheiden blijken te zijn. Ook een kunstmatig systeem zal niet ver komen zonder bewustzijn.

Veel van het complexe gedrag van de mens is geen eenvoudige combinatie van nature en nurture. Vermogens ontwikkelen zich in samenhang en door interactie met de omgeving. Ze zijn waarschijnlijk dus ook slechts ten dele voor te programmeren. Wat wel nodig is voor de ontwikkeling van intelligentie, is het vermogen om patronen te ontdekken.

Een belangrijk verschil tussen mens en machine zou het gemak kunnen zijn waarmee machines nieuwe informatie in hun kennisbestand integreren. Misschien zal het ‘werkgeheugen’ van een kunstmatig systeem meer dan een tweetal proposities blijken te kunnen bevatten.

Er zullen echter ook altijd dingen zijn die wij beter kunnen dan een machine. Wij kunnen ook niet alles beter dan dieren. Of intelligente machines een bedreiging zijn voor de mens zoals wij dat zijn voor veel dieren, hangt er waarschijnlijk van af. Misschien moeten we ervoor zorgen dat andere intelligente agenten dezelfde normen en waarden gaan hanteren als wij, door hen te behandelen zoals we elkaar behandelen.

raising ada (2) is a post from Wat is echt?.

ontdekking is a post from Wat is echt?.

Het verband tussen politieke voorkeur en persoonlijkheid kan verklaren waarom linkse en rechtse partijen stemmen verliezen aan de PVV. Tot nu toe hadden laagopgeleiden met een rechtse persoonlijkheid niet echt een keuze, omdat de partijen die het meest voor hun belangen opkwamen haast per definitie links waren. Nu is er echter een partij die en rechts is en voor hun belangen lijkt op te komen, de PVV, en er zal dan ook wel het een en ander moeten gebeuren willen ze deze weer de rug toekeren.

Overigens wil ik niet beweren dat er in de traditionele rechtse partijen geen mensen te vinden zouden zijn die sociaal bewogen zijn en/of hervormingen willen. De drie voorheen grote partijen staan alle op scheuren. Dat maakt het voor veel mensen zo moeilijk om te kiezen. Je zou willen dat de progressieven die nu nog deel uitmaken van verschillende partijen met elkaar een nieuwe partij zouden vormen. Inhoudelijk is men het immers vaak genoeg met elkaar eens, alleen om de traditionele achterban niet te verliezen durft men niet echt iets te veranderen. Dus of die nieuwe partij er snel komt? Laten we het hopen.

de linkse en de rechtse persoonlijkheid is a post from Wat is echt?.

Andere lezers, zoals ik, hebben dat niet. En belangrijker, we missen het ook niet! We willen weten wat onze held denkt, hoe hij omgaat met de mensen om hem heen, en hoe dat verandert. Maar of hij blond is of donker? Wat voor bloemen er op tafel staan in het restaurant waar hij en zijn vader gaan eten? Dat soort dingen willen we helemaal niet weten en we zijn het ook zo weer vergeten. Beschrijvingen slaan we het liefst over en bij langere verhalen en dikkere boeken gaan we naar het einde toe steeds slordiger lezen. Nu snap ik dat we ons daar niet schuldig over hoeven voelen. We zijn geen slechte lezers, we zijn andere lezers.

geen slechte lezers is a post from Wat is echt?.

turning heads is a post from Wat is echt?.

logisch! is a post from Wat is echt?.

this is not america is a post from Wat is echt?.

flits is a post from Wat is echt?.

Wat maakt het uit dat hij rechts stemt en jij links? Dat hij een goede baan heeft en jij niet? Dat hij nog steeds wel eens bang is om dingen verkeerd te doen? Dat komt echt nog wel goed. En dat hij een uur lang bezig kan zijn met het neerschieten van vijandige strijders op zijn computer? Het is een man. Een die blijft. Net als jij. Daar gaan jullie in ieder geval maar van uit.

Je wordt niet tot hem aangetrokken zoals je werd aangetrokken tot de jongen met de kattenogen. Als die naar je keek, voelde je je gezien. Maar al was je de eerste vrouw die niet zenuwachtig werd van zijn blik, en verlang je er ook nog steeds naar, je wist toen al dat hij naar iedereen zo kon kijken en verwacht van geen ander dat hij je hetzelfde gevoel geeft. Jullie zouden tien jaar later echter opnieuw voor elkaar vallen. Daarom stelde je je altijd maar een vraag als je wilde weten of je echt met iemand verder wilde. Wat zou ik doen als hij op een dag het enige zou zijn dat nog in de weg stond van een relatie met hem?

Maar inmiddels weet je dat. Terwijl je kijkt naar de woorden die je net getypt hebt, komt de man die blijft achter je staan. Hij geeft je een kus in je haar en met zijn sterke handen kneedt hij je schouders. Ik geef me gewonnen.

voor Iris

van wie hou je als je van iemand houdt? is a post from Wat is echt?.